Trong xã hội hiện đại, việc nhận con nuôi đã trở nên rất phổ biến nhằm đáp ứng nhu cầu tình cảm và xây dựng tổ ấm của nhiều gia đình. Tuy nhiên, mối quan hệ này không chỉ dừng lại ở phương diện tình cảm mà còn gắn liền với các ràng buộc pháp lý phức tạp, đặc biệt là vấn đề phân chia tài sản sau khi cha mẹ qua đời.
Vậy pháp luật hiện hành quy định thế nào, con nuôi có được hưởng thừa kế không và quyền lợi của họ có ngang bằng với con ruột? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết khía cạnh pháp lý này ngay trong bài viết dưới đây.
Thêm Bài Viết
1. Cơ sở pháp lý về mối quan hệ giữa con nuôi và cha mẹ nuôi
Theo Luật Nuôi con nuôi và Bộ luật Dân sự hiện hành, kể từ thời điểm việc nhận nuôi con nuôi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đăng ký và cấp di chúc/giấy chứng nhận hợp pháp, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi sẽ phát sinh đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con.
Điều này có nghĩa là, về mặt pháp lý, con nuôi hợp pháp có vị trí, quyền lợi và nghĩa vụ hoàn toàn bình đẳng với con ruột trong gia đình. Sự bình đẳng này tạo nền tảng vững chắc cho quyền thừa kế của con nuôi đối với khối di sản do cha mẹ nuôi để lại.
2. Con nuôi có được hưởng thừa kế không?
Câu trả lời ngắn gọn là: CÓ . Con nuôi hợp pháp hoàn toàn có quyền hưởng di sản thừa kế từ cha mẹ nuôi. Quyền lợi này được chia thành hai trường hợp cụ thể: thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật.
Nếu cha mẹ nuôi trước khi qua đời có để lại di chúc hợp pháp và định đoạt tài sản cho con nuôi, thì người con nuôi hiển nhiên được hưởng phần di sản đó theo đúng nguyện vọng của người để lại di sản.
Thừa kế theo pháp luật
Trong trường hợp cha mẹ nuôi qua đời mà không để lại di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc người được chỉ định trong di chúc từ chối nhận di sản, tài sản sẽ được phân chia theo quy định của Nhà nước.
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, quy định về thừa kế theo pháp luật đối với hàng thừa kế thứ nhất bao gồm:
Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Lưu ý quan trọng: Vì cùng thuộc hàng thừa kế thứ nhất, con nuôi hợp pháp sẽ được chia phần di sản bằng phần của con ruột, vợ/chồng hoặc cha mẹ của người quá cố. Không có bất kỳ sự phân biệt đối xử hay cắt giảm quyền lợi nào giữa con nuôi và con ruột trong trường hợp này.
3. Quyền thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc của con nuôi
Một điểm đặc biệt trong luật pháp Việt Nam nhằm bảo vệ quyền lợi của những người thân thiết trong gia đình là quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Theo đó, con nuôi vẫn được hưởng phần di sản bằng $2/3$ suất của một người thừa kế theo pháp luật (nếu di sản được chia theo pháp luật) ngay cả khi cha mẹ nuôi không giao tài sản cho họ trong di chúc hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn $2/3$ suất đó, nếu thuộc các trường hợp:
Quy định này một lần nữa khẳng định vị thế pháp lý của con nuôi tương đương hoàn toàn với con ruột.
4. Con nuôi có được hưởng thừa kế từ cả cha mẹ đẻ không?
Đây là thắc mắc của rất nhiều người. Pháp luật Việt Nam rất nhân văn khi quy định tại Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015 rằng: Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Điều này đồng nghĩa với việc, một người con khi đã làm con nuôi hợp pháp của gia đình khác thì:
Vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ đẻ (nếu chia tài sản theo pháp luật).
Đồng thời thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ nuôi.
Như vậy, con nuôi hợp pháp có cơ hội hưởng di sản từ cả hai bên: cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi.
5. Điều kiện bắt buộc để con nuôi được hưởng thừa kế
Để quyền thừa kế của con nuôi được bảo vệ tuyệt đối trước pháp luật, mối quan hệ nhận nuôi bắt buộc phải đáp ứng điều kiện sau:
Phải là con nuôi hợp pháp: Việc nhận nuôi phải được đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã/phường và được cấp Giấy chứng nhận nuôi con nuôi .
Trường hợp “nuôi miệng”: Nếu các bên chỉ nhận nhau là cha mẹ – con nuôi trên danh nghĩa tình cảm, không thực hiện thủ tục đăng ký tại cơ quan thẩm quyền, thì người con nuôi đó không được hưởng thừa kế theo pháp luật. Họ chỉ có thể nhận tài sản nếu người quá cố có để lại di chúc hợp pháp ghi rõ tên họ.
Lời kết
Tóm lại, con nuôi có được hưởng thừa kế không phụ thuộc hoàn toàn vào tính hợp pháp của thủ tục nhận nuôi. Khi đã được pháp luật công nhận, con nuôi có quyền thừa kế ngang bằng với con ruột ở cả hai hình thức: theo di chúc và thừa kế theo pháp luật .
Để tránh những tranh chấp tài sản không đáng có trong gia đình, các bậc cha mẹ và người con nuôi nên chủ động hoàn thiện các giấy tờ pháp lý hoặc lập di chúc rõ ràng ngay từ sớm. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về thủ tục thừa kế, hãy liên hệ với các văn phòng luật sư uy tín để được tư vấn và hỗ trợ bảo vệ quyền lợi chính đáng.
