Mối quan hệ vợ chồng không chỉ gắn kết bởi tình cảm mà còn được ràng buộc chặt chẽ bởi các quy định pháp lý, đặc biệt là quyền sở hữu tài sản. Khi một trong hai người không may qua đời, việc phân chia di sản thường nảy sinh nhiều thắc mắc phức tạp.
Liệu vợ chồng có được hưởng thừa kế không ? Tài sản chung sẽ được xử lý ra sao và quyền lợi của người vợ/chồng trong cuộc hôn nhân lần hai được pháp luật quy định như thế nào? Bài viết này sẽ giải đáp chi tiết và chuẩn xác nhất cho bạn.
1. Vợ chồng có được hưởng thừa kế không?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, câu trả lời chắc chắn là CÓ , miễn là tại thời điểm người vợ hoặc chồng qua đời, quan hệ hôn nhân giữa hai người vẫn hợp pháp (có đăng ký kết hôn tại cơ quan chức năng).
Thừa kế của vợ chồng được thực hiện theo hai hình thức chính:
Thừa kế theo di chúc: Nếu người quá cố để lại di chúc hợp pháp và định đoạt tài sản cho người còn lại, người vợ/chồng hiển nhiên nhận được phần di sản đó.
Thừa kế theo pháp luật :hàng thừa kế thứ nhất (cùng với cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi). Do đó, họ sẽ được chia phần di sản bằng nhau.
2. Cách phân chia thừa kế từ tài sản chung vợ chồng
Một trong những vướng mắc lớn nhất khi chia di sản là làm sao bóc tách được đâu là tài sản riêng của người mất và đâu là tài sản chung vợ chồng .
Về nguyên tắc pháp lý, di sản thừa kế chỉ được tính trên phần tài sản riêng của người đã khuất. Do đó, quy trình phân chia sẽ diễn ra theo các bước sau:
Bước 1: Xác định và phân chia tài sản chung. Thông thường, khối tài sản chung sẽ được chia đôi. Người vợ/chồng còn sống hiển nhiên sở hữu 50% khối tài sản này (đây là tài sản của họ, không phải di sản thừa kế).
Bước 2: 50% tài sản còn lại của người quá cố mới chính thức biến thành “di sản thừa kế”.
Bước 3: Phần di sản này tiếp tục được đem chia đều cho các thành viên nằm trong hàng thừa kế thứ nhất (trong đó người vợ/chồng còn sống lại tiếp tục được nhận thêm một phần bằng với các con hoặc cha mẹ).
3. Quyền thừa kế của vợ chồng trong trường hợp hôn nhân lần hai
Sự phức tạp thường tăng lên đối với các gia đình có mối quan hệ “con chung, con riêng” hoặc trải qua nhiều đời vợ/chồng. Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ ràng để bảo vệ quyền lợi cho các bên:
Đối với người vợ/chồng hiện tại (Hợp pháp)
Chỉ có người vợ hoặc người chồng đang có quan hệ hôn nhân hợp pháp (được pháp luật công nhận tại thời điểm một bên chết) mới được đứng vào hàng thừa kế thứ nhất.
Đối với người vợ/chồng cũ (Đã ly hôn)
Nếu hai người đã hoàn tất thủ tục ly hôn bằng quyết định/bản án có hiệu lực của Tòa án, mối quan hệ vợ chồng đã chấm dứt. Người vợ/chồng cũ không được hưởng thừa kế theo pháp luật của người kia.
Tuy nhiên, có một trường hợp ngoại lệ theo Điều 655 Bộ luật Dân sự 2015:
Nếu hai người đang trong quá trình xin ly hôn (chưa có bản án/quyết định cuối cùng của Tòa án) hoặc đã ly hôn nhưng di chúc của người quá cố được lập từ trước đó vẫn cho người vợ/chồng cũ hưởng tài sản, thì họ vẫn được nhận di sản.
Sự công bằng giữa con chung và con riêng
Khi chia di sản theo pháp luật, tất cả con đẻ, con nuôi hợp pháp của người quá cố (bao gồm con của cuộc hôn nhân lần đầu, cuộc hôn nhân lần hai hay con ngoài giá thú) đều có quyền lợi ngang nhau và chung hàng thừa kế với người vợ/chồng hiện tại.
4. Trường hợp không có tên trong di chúc vẫn được hưởng thừa kế
Để bảo vệ cuộc sống của người bạn đời còn sống, Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về “Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc” .
Nếu người vợ hoặc chồng quá cố lập di chúc truất quyền thừa kế của người còn lại, hoặc không phân chia bất kỳ tài sản nào cho họ, thì người vợ/chồng còn sống vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật (với điều kiện khối di sản được chia theo luật).
Ví dụ: Nếu chia theo luật, người vợ được nhận 150 triệu VND. Nhưng chồng lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho người khác. Lúc này, người vợ vẫn luật pháp bảo vệ và bắt buộc phải được nhận tối thiểu: $150 \times 2/3 = 100$ triệu VND.
Lời kết
Việc nắm rõ vợ chồng có được hưởng thừa kế không và cơ chế phân chia tài sản chung vợ chồng giúp các gia đình chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của người ở lại, đặc biệt là trong bối cảnh thừa kế của vợ chồng ở các cuộc hôn nhân lần hai thường phát sinh nhiều tranh chấp.
Để dòng tài sản được minh bạch và gìn giữ tình cảm gia đình, việc lập di chúc hợp pháp hoặc tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia luật pháp luôn là giải pháp tối ưu nhất.
