Tố Giác Tội Phạm Được Giải Quyết Trong Bao Lâu? Quy Trình Và Thời Hạn Theo Luật

Tố Giác Tội Phạm Được Giải Quyết Trong Bao Lâu? Quy Trình Và Thời Hạn Theo Luật

Sau khi gửi đơn tố giác tội phạm đến Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền, vấn đề nhiều người quan tâm là tố giác tội phạm được giải quyết trong bao lâu, thời hạn được tính từ ngày nào, trường hợp nào được kéo dài hoặc gia hạn và kết quả giải quyết có phải luôn là quyết định khởi tố vụ án hình sự hay không. .

Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS 2015), thời hạn giải quyết thông thường là 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố. Với vụ việc phức tạp hoặc phải xác minh tại nhiều địa điểm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng; nếu vẫn chưa thể kết thúc việc kiểm tra, xác minh thì Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể gia hạn một lần, không quá 02 tháng.

Như vậy, không phải mọi tố giác đều mặc nhiên có thời hạn 04 tháng. Việc kéo dài và gia hạn chỉ được áp dụng khi đáp ứng điều kiện luật định.

1. Tố Giác Tội Phạm Là Gì?

Theo khoản 1 Điều 144 BLTTHS 2015, tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền.

BLTTHS 2015 đồng thời phân biệt tố giác về tội phạm, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Đây là những nguồn thông tin có thể được sử dụng để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh và quyết định việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự.

Tố giác, tin báo về tội phạm có thể được thực hiện bằng lời hoặc bằng văn bản. Người cố ý tố giác, báo tin về tội phạm sai sự thật có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ vi phạm và quy định của pháp luật.

2. Cơ Quan Có Được Từ Chối Tiếp Nhận Tố Giác Không?

Không.

Điều 145 BLTTHS 2015 quy định mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận nguồn tin về tội phạm.

Khi trực tiếp tố giác, cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận phải lập biên bản và ghi vào sổ tiếp nhận; việc tiếp nhận có thể được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Nếu tố giác, tin báo được gửi qua bưu chính, điện thoại hoặc phương tiện thông tin khác thì thông tin cũng được ghi vào sổ tiếp nhận theo quy định.

Nếu cơ quan tiếp nhận phát hiện nguồn tin không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì việc đó không đồng nghĩa với quyền từ chối tiếp nhận. Tùy chủ thể tiếp nhận, nguồn tin phải được chuyển ngay cho cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại Điều 146 BLTTHS 2015.

3. Tố Giác Tội Phạm Được Giải Quyết Trong Bao Lâu?

Đây là nội dung quan trọng nhất người tố giác cần lưu ý.

Theo khoản 1 Điều 147 BLTTHS 2015, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định theo luật định:

• Quyết định khởi tố vụ án hình sự;
• Quyết định không khởi tố vụ án hình sự;
• Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

Mốc 20 ngày được tính từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận được nguồn tin, không phải từ ngày người tố giác bắt đầu soạn hoặc ký đơn.

Vì vậy, người tố giác nên lưu giữ biên bản tiếp nhận, giấy biên nhận hoặc tài liệu thể hiện việc gửi và tiếp nhận tố giác để thuận tiện xác định thời điểm bắt đầu tính thời hạn.

4. Trường Hợp Nào Thời Hạn Có Thể Kéo Dài Đến 02 Tháng?

Không phải vụ việc nào cũng được kéo dài thời hạn giải quyết.

Theo khoản 2 Điều 147 BLTTHS 2015, nếu vụ việc bị tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm, thời hạn giải quyết có thể được kéo dài nhưng không quá 02 tháng. 

Chẳng hạn, vụ việc có nhiều người liên quan, nhiều giao dịch cần xác minh, tài liệu nằm ở nhiều địa phương hoặc cần thực hiện hoạt động xác minh tại nhiều địa điểm có thể thuộc trường hợp cần kéo dài thời hạn.

Tuy nhiên, việc kéo dài phải thuộc trường hợp pháp luật quy định, không nên hiểu rằng mọi tố giác đều mặc nhiên có thời hạn giải quyết 02 tháng.

5. Có Thể Gia Hạn Thêm 02 Tháng Không?

Có, nhưng chỉ trong trường hợp đáp ứng điều kiện luật định.

Nếu đã thuộc trường hợp phải kéo dài việc kiểm tra, xác minh nhưng vẫn chưa thể kết thúc trong thời hạn nêu trên, khoản 2 Điều 147 BLTTHS 2015 quy định Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể gia hạn một lần, thời gian gia hạn không quá 02 tháng. 

Đối với Cơ quan điều tra và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, văn bản đề nghị gia hạn phải được gửi chậm nhất 05 ngày trước khi hết thời hạn kiểm tra, xác minh theo khoản 2 Điều 147 BLTTHS 2015.

Như vậy, có thể hình dung ba mốc cần nhớ:

Cần lưu ý: không phải cứ cộng 20 ngày + 02 tháng + 02 tháng cho tất cả các vụ việc. Việc kéo dài và gia hạn chỉ được áp dụng khi đáp ứng điều kiện luật định.

6. Quy Trình Giải Quyết Tố Giác Tội Phạm Như Thế Nào?

Về cơ bản, quá trình giải quyết có thể được hiểu theo các bước:

Tiếp nhận nguồn tin → ghi nhận và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền nếu cần → kiểm tra, xác minh → đánh giá thông tin, tài liệu, chứng cứ → ra quyết định theo quy định pháp luật.

Trong quá trình kiểm tra, xác minh, cơ quan có thẩm quyền có thể thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; khám nghiệm hiện trường; khám nghiệm tử thi; trưng cầu giám định hoặc yêu cầu định giá tài sản theo Điều 147 BLTTHS 2015.

Đối với trường hợp Viện kiểm sát trực tiếp giải quyết nguồn tin về tội phạm, trình tự, thủ tục và thời hạn giải quyết cũng được thực hiện theo Điều 147 BLTTHS 2015.

Việc nộp đơn tố giác vì vậy không đồng nghĩa vụ án hình sự đã được khởi tố. Giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm là giai đoạn cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh để làm cơ sở quyết định việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án.

7. Sau Khi Xác Minh, Cơ Quan Có Thẩm Quyền Ra Quyết Định Gì?

Theo khoản 1 Điều 147 BLTTHS 2015, sau quá trình kiểm tra, xác minh, cơ quan có thẩm quyền phải ra một trong ba quyết định:

1. Quyết định khởi tố vụ án hình sự;
2. Quyết định không khởi tố vụ án hình sự; hoặc
3. Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

Do đó, việc đã tiếp nhận đơn tố giác không có nghĩa chắc chắn sẽ khởi tố vụ án. Kết quả phụ thuộc vào nội dung nguồn tin, tài liệu thu thập được, kết quả kiểm tra, xác minh và các căn cứ pháp luật liên quan.

8. Khi Nào Tố Giác Có Thể Bị Tạm Đình Chỉ Giải Quyết?

Tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố không đồng nghĩa với việc cơ quan có thẩm quyền kết luận tố giác là sai hoặc vụ việc không có dấu hiệu tội phạm.

Theo Điều 148 BLTTHS 2015, sau khi hết thời hạn theo Điều 147 BLTTHS 2015, việc giải quyết nguồn tin có thể được tạm đình chỉ khi thuộc một trong các trường hợp luật định, chẳng hạn:

• Đã trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản nhưng chưa có kết quả hoặc đã yêu cầu nước ngoài tương trợ tư pháp về hình sự nhưng chưa kết thúc;
• Đã yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật quan trọng có ý nghĩa quyết định đối với việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án nhưng chưa có kết quả;
• Không thể kết thúc việc kiểm tra, xác minh để quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án do lý do bất khả kháng vì thiên tai, dịch bệnh.

Khi ra quyết định tạm đình chỉ, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện việc gửi quyết định theo thời hạn luật định. Nếu Viện kiểm sát xác định quyết định tạm đình chỉ không có căn cứ, Viện kiểm sát có thể ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ để tiếp tục giải quyết; thời hạn giải quyết tiếp trong trường hợp này không quá 01 tháng kể từ ngày Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận được quyết định hủy bỏ.

Trong thời gian tạm đình chỉ, hoạt động giám định, định giá tài sản hoặc tương trợ tư pháp về hình sự vẫn tiếp tục được tiến hành theo quy định. Khi lý do tạm đình chỉ không còn, việc giải quyết nguồn tin được phục hồi theo Điều 149 BLTTHS 2015.

9. Người Tố Giác Có Được Biết Kết Quả Không?

Có.

Khoản 4 Điều 145 BLTTHS 2015 quy định cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố có trách nhiệm thông báo kết quả giải quyết cho cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức đã tố giác, báo tin về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố.

Vì vậy, khi nộp đơn, người tố giác nên giữ lại tài liệu thể hiện việc cơ quan đã tiếp nhận như biên bản tiếp nhận, giấy biên nhận, thông tin gửi qua bưu chính hoặc các tài liệu tương ứng. Điều này giúp xác định thời điểm nguồn tin được tiếp nhận và thuận tiện cho việc theo dõi quá trình giải quyết.

10. Nộp Đơn Tố Giác Ở Đâu?

Theo Điều 145 và Điều 146 BLTTHS 2015, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát và các cơ quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật là những cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; pháp luật đồng thời quy định trách nhiệm tiếp nhận đối với các cơ quan, tổ chức khác trong những trường hợp tương ứng.

Đặc biệt, Công an cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận, tiến hành kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay nguồn tin cùng tài liệu, đồ vật liên quan cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Các cơ quan, tổ chức khác sau khi tiếp nhận cũng phải chuyển ngay nguồn tin cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền theo quy định.

Nếu Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận thấy nguồn tin không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì phải chuyển ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Viện kiểm sát cũng có trách nhiệm chuyển ngay nguồn tin đã tiếp nhận cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền trong trường hợp luật định.

Trong thực tế, để thuận tiện cho việc xác minh, người tố giác nên trình bày rõ người bị tố giác, diễn biến sự việc, thời gian, địa điểm, hành vi bị cho là có dấu hiệu tội phạm và các tài liệu, chứng cứ hiện có.

11. Tố Giác Tội Phạm Có Bắt Buộc Phải Viết Đơn Không?

Không phải trong mọi trường hợp.

Theo khoản 4 Điều 144 BLTTHS 2015, tố giác, tin báo về tội phạm có thể thực hiện bằng lời hoặc bằng văn bản.

Nếu trực tiếp đến trình báo, cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận phải lập biên bản và ghi vào sổ tiếp nhận theo quy định tại Điều 146 BLTTHS 2015.

Tuy nhiên, trong những vụ việc có nhiều tình tiết hoặc nhiều tài liệu liên quan, việc chuẩn bị đơn bằng văn bản kèm tài liệu liên quan thường giúp nội dung được trình bày rõ ràng, có hệ thống hơn.

Người tố giác nên tập trung mô tả những tình tiết mình trực tiếp biết, các tài liệu hiện có và vấn đề đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh; hạn chế suy đoán hoặc khẳng định những tình tiết chưa có căn cứ.

12. Nộp Đơn Tố Giác Có Đồng Nghĩa Người Bị Tố Giác Sẽ Bị Bắt Không?

Không.

Việc một người bị tố giác không đồng nghĩa người đó đã bị xác định phạm tội và cũng không đồng nghĩa người đó sẽ đương nhiên bị bắt hoặc tạm giam.

Tố giác là nguồn thông tin để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh. Các biện pháp ngăn chặn như giữ người, bắt, tạm giữ, tạm giam chỉ được áp dụng khi có căn cứ và đáp ứng điều kiện, trình tự do pháp luật tố tụng hình sự quy định.

Do đó, cần phân biệt các khái niệm: bị tố giác → khởi tố vụ án → khởi tố bị can → áp dụng biện pháp ngăn chặn. Đây là những vấn đề pháp lý khác nhau và việc thuộc một tư cách hoặc giai đoạn tố tụng không đồng nghĩa đương nhiên thuộc tư cách hoặc giai đoạn tiếp theo.

13. Quá Thời Hạn Nhưng Chưa Nhận Được Kết Quả Thì Làm Gì?

Trước tiên, người tố giác nên xác định chính xác ngày cơ quan có thẩm quyền nhận nguồn tin, bởi đây là căn cứ quan trọng để tính thời hạn theo Điều 147 BLTTHS 2015.

Tiếp theo cần xem vụ việc có thuộc trường hợp phức tạp được kéo dài thời hạn, đã được gia hạn theo thẩm quyền hay đang tạm đình chỉ theo Điều 148 BLTTHS 2015 hay không.

Do đó, không nên chỉ dựa vào việc đã quá 20 ngày để kết luận cơ quan giải quyết vi phạm thời hạn. Cần xem xét tình trạng thực tế của nguồn tin và căn cứ pháp luật của việc kéo dài, gia hạn hoặc tạm đình chỉ.

Trường hợp cho rằng quyết định hoặc hành vi tố tụng trái pháp luật và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, người có quyền có thể thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của BLTTHS 2015.

Điều 469 BLTTHS 2015 ghi nhận quyền khiếu nại đối với quyết định, hành vi tố tụng trong trường hợp luật định; thời hiệu khiếu nại theo Điều 471 BLTTHS 2015 là 15 ngày kể từ ngày người khiếu nại nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi tố tụng mà mình cho rằng vi phạm pháp luật

14. Một Số Lưu Ý Khi Làm Đơn Tố Giác Tội Phạm

Để việc tiếp nhận và kiểm tra, xác minh được thuận lợi hơn, nội dung tố giác nên thể hiện rõ:

• Thông tin của người tố giác;
• Thông tin người hoặc tổ chức bị tố giác nếu biết;
• Diễn biến sự việc;
• Thời gian, địa điểm xảy ra sự việc;
• Tài sản, thiệt hại hoặc hậu quả có liên quan;
• Người làm chứng và các tài liệu, chứng cứ hiện có.

Đối với các vụ việc liên quan đến giao dịch tài chính hoặc hành vi trên môi trường mạng, nên lưu giữ hợp đồng, biên nhận, sao kê chuyển tiền, tin nhắn, email, hình ảnh, dữ liệu giao dịch và các tài liệu điện tử liên quan thay vì tự ý chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu.

Không nên tự ý chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu có thể liên quan đến vụ việc. Việc tài liệu, dữ liệu có được sử dụng làm chứng cứ trong vụ án hình sự hay không sẽ được xem xét, đánh giá theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

15. Kết Luận

Vậy tố giác tội phạm được giải quyết trong bao lâu?

Theo Điều 147 BLTTHS 2015, thời hạn thông thường là 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố.

Đối với vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng. Nếu vẫn chưa thể kết thúc việc kiểm tra, xác minh, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể gia hạn một lần nhưng không quá 02 tháng.

Trong trường hợp thuộc căn cứ tạm đình chỉ, việc giải quyết nguồn tin có thể được tạm đình chỉ theo Điều 148 BLTTHS 2015. Khi lý do tạm đình chỉ không còn, việc giải quyết được phục hồi và thời hạn giải quyết tiếp không quá 01 tháng kể từ ngày ra quyết định phục hồi theo Điều 149 BLTTHS 2015.

Kết thúc quá trình kiểm tra, xác minh, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định khởi tố vụ án hình sự, không khởi tố vụ án hình sự hoặc tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin trong trường hợp luật định. Vì vậy, việc nộp đơn tố giác không đồng nghĩa vụ án chắc chắn được khởi tố.

Bạn có vụ việc cụ thể có thể tham khảo Tư vấn luật hình sự – Nhung & Partners.

Các thông tin khác của Nhung & Partners được cập nhật tại Facebook Nhung & Partners.

Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo chung, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý đối với từng vụ việc cụ thể. Việc đình chỉ hay tiếp tục giải quyết vụ án phụ thuộc vào điều khoản khởi tố, kết quả giám định, các tình tiết của hành vi và hồ sơ tố tụng thực tế.