Kiện đồi nợi thì người vay qua đời: Thu hồi công nợ thông qua con đường khởi kiện tại Tòa án vốn đã là một hành trình dài đầy gian nan và áp lực. Thế nhưng, có một tình huống vô cùng trớ trêu và đột ngột mà không chủ nợ nào lường trước được: Đang trong quá trình giải quyết vụ án kiện đòi lại tiền tại Tòa án thì Bị đơn (người vay) đột ngột qua đời. Đứng trước cú sốc này, nhiều Nguyên đơn (Người cho vay) rơi vào trạng thái lo lắng, cho rằng “người chết là hết chuyện” và khoản tiền mồ hôi nước mắt của mình đã chính thức “mất trắng” .
Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật thì Bị đơn (người vay) không may đột ngột qua đời không đồng nghĩa với việc làm chấm dứt nghĩa vụ tài sản, Tòa án có những cơ chế xử lý rất rõ ràng cho tình huống này. Vậy khi Bị đơn (người vay) đột ngột qua đời , vụ án dân sự sẽ đi về đâu? Nguyên đơn (Người cho vay) cần làm gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình ?
Hãy cùng đội ngũ Luật sư tại Nhung & Partners phân tích chi tiết các quy định pháp luật dựa trên Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về nghĩa vụ tài sản nếu Bị đơn (người vay) đột ngột qua đời qua bài viết dưới đây.
1. Bị đơn (người vay) đột ngột qua đời khi vụ án đang được giải quyết: Tòa án xử lý thế nào?
Khi bạn nộp đơn kiện đòi tiền và Tòa án đã thụ lý, vụ án đang được giải quyết thì Thẩm phán nhận được tin báo Bị đơn (người vay) qua đời. Trong trường hợp này, Tòa án phải xem xét việc kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đã chết theo quy định của pháp luật.
Theo điểm a khoản 1 Điều 214 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự khi đương sự là cá nhân đã chết mà chưa có cá nhân, cơ quan, tổ chức kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự đó .
Có thể hiểu đơn giản, quyết định “Tạm đình chỉ” là việc Tòa án tạm thời dừng việc giải quyết vụ án trong thời gian chờ xác định chủ thể kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đã chết. Việc tạm đình chỉ không có nghĩa là Tòa án chấm dứt vụ án hoặc khoản nợ đương nhiên không còn .
Trong thời gian tạm đình chỉ, Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án vẫn phải thực hiện các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Tòa án không xóa tên vụ án dân sự bị tạm đình chỉ giải quyết trong sổ thụ lý mà chỉ ghi chú vào sổ thụ lý số và ngày, tháng, năm của quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự đó.
2. Vụ án được tiếp tục giải quyết khi có người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng
Đây là trường hợp quyền và nghĩa vụ về tài sản của Bị đơn được xác định là được thừa kế theo quy định của pháp luật. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được thực hiện trong phạm vi di sản của người chết, theo quy định của pháp luật về thừa kế.
Chính vì vậy, khoản 1 Điều 74 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định rất rõ về việc kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng: Trường hợp đương sự là cá nhân đang tham gia tố tụng chết mà quyền, nghĩa vụ về tài sản của họ được thừa kế thì người thừa kế tham gia tố tụng.
Khi xác định được người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng, Tòa án có căn cứ để tiếp tục giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật. Việc tiếp tục giải quyết vụ án được thực hiện theo Điều 216 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và các quy định có liên quan.
Tình huống pháp lý (Đã được hư cấu để bảo mật thông tin): Ông A làm đơn kiện đòi nợ anh B số tiền 02 tỷ đồng. Khi Tòa án chuẩn bị xét xử thì Anh B đột ngột qua đời do tai nạn giao thông. Anh B để lại một căn nhà trị giá 05 tỷ đồng và vợ anh B là chị C cùng 02 người con là người thừa kế hợp pháp.
Trong trường hợp này, Tòa án sẽ đưa chị C và 2 người con vào tham gia vụ án với tư cách là “người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng” của anh B. Tòa án sẽ tiếp tục xét xử và nếu ông A chứng minh được khoản nợ là có thật, Tòa sẽ buộc vợ con anh B phải trích từ khối di sản (căn nhà có giá trị 05 tỷ đồng) để trả nợ cho ông A.
3. Khi nào Tòa án đình chỉ giải quyết vụ án do Bị đơn (Người vay) đột ngột qua đời?
Không phải mọi trường hợp Bị đơn đột ngột qua đời đều dẫn đến việc Tòa án đình chỉ giải quyết vụ án. Việc đình chỉ chỉ được đặt ra khi có căn cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự.
Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 , Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự trong trường hợp nguyên đơn hoặc bị đơn là cá nhân đã chết mà quyền, nghĩa vụ của họ không được thừa kế .
Do đó, cần xác định cụ thể quyền, nghĩa vụ đang tranh chấp có được thừa kế hay không trước khi kết luận về việc đình chỉ vụ án.
Việc người chết không để lại tài sản không phải lúc nào cũng có thể đồng nhất với việc quyền, nghĩa vụ không được thừa kế. Tương tự, việc người thừa kế từ chối nhận di sản cũng phải được xem xét trên cơ sở các điều kiện, trình tự và quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Hậu quả pháp lý của việc Đình chỉ vụ án:
Đây là vấn đề Nguyên đơn cần đặc biệt lưu ý khi Tòa án đình chỉ giải quyết vụ án.
Thứ nhất: Theo khoản 1 Điều 218 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 , khi Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo các trường hợp quy định tại Điều 217 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 thì tiền tạm ứng án phí mà đương sự đã nộp được xử lý theo quy định pháp luật về án phí, lệ phí Tòa án, chứ không phải mọi trường hợp đều mặc nhiên bị sung vào công quỹ nhà nước.Thứ hai: Việc đình chỉ giải quyết vụ án có thể ảnh hưởng đến quyền khởi kiện lại của đương sự. Việc có được khởi kiện lại hay không phải căn cứ vào khoản 1 Điều 218 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và trường hợp đình chỉ cụ thể; không nên hiểu rằng mọi quyết định đình chỉ đều làm mất vĩnh viễn quyền khởi kiện lại.
4. Nguyên đơn (Người cho vay) cần làm gì để bảo vệ quyền lợi khi con nợ qua đời
Sự bị động và chờ đợi có thể khiến Nguyên đơn bỏ lỡ cơ hội cung cấp chứng cứ cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Dưới góc độ của một chuyên gia pháp lý, đội ngũ Luật sư Nhung & Partners khuyến nghị Nguyên đơn cần chủ động thực hiện các công việc cần thiết nếu đang kiện đòi nợ mà Bị đơn không may qua đời:
Chủ động thông báo cho Tòa án về việc Bị đơn đã chết: Khi có thông tin, Nguyên đơn nên cung cấp giấy chứng tử, trích lục khai tử hoặc tài liệu có giá trị chứng minh việc Bị đơn đã qua đời cho Tòa án để Tòa án có căn cứ xem xét việc tạm đình chỉ và xác định người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng theo quy định.Chủ động xác minh tài sản để lại: Nguyên đơn cần thu thập các tài liệu, chứng cứ về tài sản mà Bị đơn có thể để lại như nhà đất, tiền gửi, cổ phần, phần vốn góp và các quyền tài sản khác. Căn cứ khoản 1 Điều 97 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 , đương sự có quyền thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định. Trường hợp không thể tự mình thu thập được tài liệu, chứng cứ thì có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập theo quy định pháp luật.Xác định người thừa kế: Hãy thu thập thông tin về nhân thân của Bị đơn, bao gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ, con và những người có thể thuộc diện thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Việc xác định người có quan hệ gia đình với người chết không đồng nghĩa với việc những người này đương nhiên phải dùng tài sản riêng để trả nợ.Nộp Đơn đề nghị tiếp tục giải quyết vụ án: Sau khi có căn cứ xác định quyền, nghĩa vụ về tài sản được thừa kế và người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng, Nguyên đơn có thể cung cấp các tài liệu, chứng cứ cho Tòa án và đề nghị Tòa án xem xét việc tiếp tục giải quyết vụ án theo Điều 216 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
5. Dịch vụ Luật sư hỗ trợ giải quyết tranh chấp và thu hồi nợ tại Nhung & Partners
Vướng vào một vụ án kiện đòi nợ đã khó, việc đối mặt với tình huống Bị đơn (người vay) đột ngột qua đời còn đòi hỏi việc xem xét đồng thời các quy định của pháp luật tố tụng dân sự, pháp luật dân sự và pháp luật về thừa kế. Nguyên đơn cần xác định chính xác quyền, nghĩa vụ tài sản của người chết, di sản để lại và người có quyền, nghĩa vụ kế thừa theo quy định pháp luật.
Tại Nhung & Partners , chúng tôi cung cấp dịch vụ pháp lý giải quyết tranh chấp chuyên sâu. Đội ngũ Luật sư tranh tụng của chúng tôi luôn làm việc với sự tận tâm, khách quan và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Chúng tôi không cam kết chắc chắn 100% về khả năng thu hồi nợ , bởi kết quả giải quyết còn phụ thuộc vào chứng cứ, tình trạng tài sản, người thừa kế và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Chúng tôi nỗ lực sử dụng các phương án pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Chúng tôi hỗ trợ quý khách hàng:
Hỗ trợ xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ về tài sản và di sản của người chết để lại theo quy định pháp luật.
Làm việc với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền để xác minh thông tin liên quan đến người thừa kế và di sản trong phạm vi pháp luật cho phép.
Đại diện khách hàng nộp đơn yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp, trong trường hợp có căn cứ và đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật, nhằm bảo toàn tài sản có liên quan đến việc giải quyết vụ án.
Trực tiếp tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án khi vụ án được tiếp tục giải quyết; đồng thời hỗ trợ đàm phán, thương lượng với những người thừa kế nhằm tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp.
Biến cố có thể xảy ra trong quá trình giải quyết vụ án, nhưng quyền và lợi ích hợp pháp của Nguyên đơn cần được bảo vệ bằng những phương án tố tụng phù hợp. Hãy liên hệ với Nhung & Partners để được đánh giá hồ sơ và xây dựng phương án pháp lý phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
TUYÊN BỐ MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM:
Bài viết trên đây chỉ mang tính chất thông tin, tham khảo chung được biên soạn dựa trên các quy định pháp luật (Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và Bộ luật Dân sự 2015 ) hiện hành tại thời điểm đăng tải. Nội dung này không cấu thành lời khuyên pháp lý chuyên sâu và không thể thay thế cho việc nghiên cứu hồ sơ, chứng cứ và các quy định pháp luật áp dụng đối với từng vụ việc cụ thể. Việc áp dụng pháp luật còn phụ thuộc vào tình tiết của từng vụ án. Do đó, chúng tôi khuyến nghị quý khách hàng liên hệ trực tiếp với các tổ chức hành nghề Luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ chuyên môn chính xác và phù hợp nhất.
Đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
Nhung & Partners Địa chỉ: 363 Nguyễn Trãi, Phường Cầu Ông Lãnh, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam
Hoặc Theo dõi Fanpage Nhung-Partners để cập nhật những thông tin pháp lý mới nhất.
