Trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại, tài sản có thể bị chuyển nhượng, thế chấp, tẩu tán hoặc thay đổi hiện trạng trước khi Tòa án có phán quyết.
Trong trường hợp này, đương sự có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để bảo vệ tài sản, giữ nguyên hiện trạng, bảo vệ chứng cứ và bảo đảm khả năng thi hành án sau này.
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, việc yêu cầu áp dụng biện pháp này phải đúng trường hợp, đúng phạm vi và có tài liệu chứng minh sự cần thiết. Bộ luật Tố tụng dân sự hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026.
1. Bản Chất Và Vai Trò Của Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Trong Tố Tụng Dân Sự
Mục đích áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời
Theo Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự, biện pháp khẩn cấp tạm thời được áp dụng để giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có, tránh thiệt hại không thể khắc phục hoặc bảo đảm cho việc giải quyết vụ án và thi hành án.
Đây là biện pháp có tính tạm thời. Việc Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đồng nghĩa với việc Tòa án đã xác định bên yêu cầu thắng kiện hoặc đã công nhận quyền sở hữu đối với tài sản đang tranh chấp.
Ai có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng?
Đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự và cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện theo quy định pháp luật có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Trước khi mở phiên tòa, Thẩm phán xem xét và quyết định việc áp dụng. Tại phiên tòa, việc áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử.
2. Các Loại Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời
Các loại biện pháp khẩn cấp tạm thời được quy định tại Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự. Đối với tranh chấp về tiền, nhà đất, xe, hàng hóa hoặc tài sản có giá trị, việc lựa chọn đúng biện pháp có ý nghĩa rất quan trọng.
Phong tỏa tài khoản, tài sản
Tòa án có thể áp dụng biện pháp phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước khi có căn cứ cho thấy người có nghĩa vụ có tài khoản và việc phong tỏa là cần thiết cho việc giải quyết vụ án hoặc thi hành án.
Pháp luật cũng quy định biện pháp phong tỏa tài sản tại nơi gửi giữ và phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ. Đây là các biện pháp thường được xem xét trong tranh chấp vay tiền, hợp đồng, thanh toán hoặc bồi thường thiệt hại.
Kê biên và cấm chuyển dịch tài sản
Đối với tài sản đang tranh chấp, Tòa án có thể áp dụng biện pháp kê biên tài sản theo Điều 120, cấm chuyển dịch quyền về tài sản theo Điều 121 hoặc cấm thay đổi hiện trạng tài sản theo Điều 122 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Ví dụ, nếu nhà đất đang tranh chấp có dấu hiệu chuẩn bị chuyển nhượng cho người khác, đương sự có thể yêu cầu cấm chuyển dịch quyền về tài sản. Nếu có nguy cơ tháo dỡ, xây dựng hoặc làm thay đổi hiện trạng thì có thể xem xét yêu cầu cấm thay đổi hiện trạng tài sản.
Cần phân biệt tài sản đang tranh chấp với tài sản của người có nghĩa vụ dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ . Việc xác định sai đối tượng hoặc sai biện pháp có thể làm yêu cầu không được Tòa án chấp nhận.
3. Thời Điểm Nào Được Quyền Yêu Cầu Tòa Án Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời?
Thời điểm nào được quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là vấn đề cần xác định ngay khi chuẩn bị khởi kiện.
Trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án
Sau khi vụ án được Tòa án thụ lý, nếu xuất hiện căn cứ cho thấy tài sản có nguy cơ bị chuyển nhượng, tẩu tán, hủy hoại hoặc cần áp dụng ngay biện pháp để bảo đảm việc giải quyết và thi hành án thì đương sự có quyền nộp đơn yêu cầu.
Người yêu cầu cần có tài liệu, chứng cứ chứng minh sự cần thiết của biện pháp. Việc chỉ trình bày rằng “lo ngại tài sản bị tẩu tán” mà không có tài liệu hỗ trợ có thể chưa đủ căn cứ để Tòa án chấp nhận.
Yêu cầu cùng thời điểm nộp đơn khởi kiện
Khoản 2 Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự cho phép người khởi kiện yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện nếu có tình thế khẩn cấp, cần bảo vệ ngay chứng cứ hoặc ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra.
Quy định này đặc biệt có ý nghĩa khi tài sản có nguy cơ bị chuyển dịch hoặc xử lý ngay và việc chờ Tòa án thụ lý vụ án có thể làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện.
4. Thủ Tục Và Hồ Sơ Yêu Cầu Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời
Thủ tục yêu cầu được quy định chủ yếu tại Điều 133 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Hồ sơ yêu cầu gồm những gì?
Hồ sơ yêu cầu cần có đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và các tài liệu, chứng cứ chứng minh sự cần thiết phải áp dụng biện pháp.
Đơn yêu cầu cần thể hiện rõ thông tin người yêu cầu, người bị yêu cầu, nội dung tranh chấp, lý do cần áp dụng, biện pháp cụ thể đề nghị Tòa án áp dụng và phạm vi tài sản cần kê biên, phong tỏa hoặc hạn chế giao dịch.
Tài liệu kèm theo có thể là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng, thông tin tài khoản, giấy tờ về tài sản, tin nhắn, email, hình ảnh, tài liệu giao dịch hoặc chứng cứ cho thấy tài sản đang có nguy cơ bị chuyển nhượng, thế chấp hoặc tẩu tán.
Điểm quan trọng của hồ sơ yêu cầu không phải là có nhiều tài liệu mà phải chứng minh được vì sao Tòa án cần áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời ngay tại thời điểm yêu cầu.
Tòa án xem xét yêu cầu trong bao lâu?
Nếu yêu cầu được nộp trong quá trình giải quyết vụ án, trước khi mở phiên tòa, Thẩm phán xem xét yêu cầu trong thời hạn 03 ngày làm việc theo Điều 133 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Trường hợp người yêu cầu phải thực hiện biện pháp bảo đảm thì quyết định áp dụng được ban hành sau khi nghĩa vụ bảo đảm được hoàn thành.
Nếu yêu cầu được nộp đồng thời với đơn khởi kiện trong tình thế khẩn cấp, Thẩm phán phải xem xét trong thời hạn 48 giờ kể từ thời điểm nhận được đơn yêu cầu.
Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có hiệu lực thi hành ngay.
5. Trách Nhiệm Bồi Thường Và Biện Pháp Bảo Đảm
Việc kê biên, phong tỏa hoặc hạn chế quyền định đoạt tài sản có thể gây thiệt hại cho người bị áp dụng. Vì vậy, pháp luật quy định trách nhiệm của người yêu cầu và cơ chế bảo đảm để hạn chế việc lạm dụng quyền yêu cầu.
Yêu cầu áp dụng không đúng có phải bồi thường không?
Theo Điều 113 Bộ luật Tố tụng dân sự, người yêu cầu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về yêu cầu của mình.
Nếu yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng và gây thiệt hại cho người bị áp dụng hoặc người thứ ba thì người yêu cầu có thể phải bồi thường.
Do đó, không nên yêu cầu phong tỏa hoặc kê biên tài sản chỉ nhằm gây áp lực cho bên còn lại mà không có căn cứ chứng minh sự cần thiết.
Khi nào phải thực hiện biện pháp bảo đảm?
Đối với một số biện pháp liên quan trực tiếp đến tài sản như kê biên, cấm chuyển dịch, cấm thay đổi hiện trạng, phong tỏa tài khoản hoặc phong tỏa tài sản, người yêu cầu phải thực hiện biện pháp bảo đảm theo Điều 136 Bộ luật Tố tụng dân sự.
Biện pháp bảo đảm có thể được thực hiện bằng chứng từ bảo lãnh được bảo đảm bằng tài sản hoặc bằng tiền, kim khí quý, đá quý, giấy tờ có giá theo mức Tòa án ấn định.
Theo Điều 13 Nghị quyết 02/2020/NQ-HĐTP, khi xác định mức bảo đảm, Tòa án dự kiến thiệt hại có thể phát sinh. Về nguyên tắc, mức tạm tính không thấp hơn 20% giá trị tạm tính của tài sản bị áp dụng biện pháp, trừ trường hợp có chứng cứ rõ ràng cho thấy tổn thất hoặc thiệt hại có thể thấp hơn mức này.
6. Lưu Ý Khi Yêu Cầu Phong Tỏa Hoặc Ngăn Chặn Tài Sản
Yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời chỉ hiệu quả khi xác định đúng tài sản, đúng biện pháp và đúng phạm vi nghĩa vụ cần bảo vệ.
Đối với tranh chấp về chính tài sản, cần xem xét kê biên, cấm chuyển dịch hoặc cấm thay đổi hiện trạng. Đối với tài sản của người có nghĩa vụ được sử dụng để bảo đảm thanh toán, cần lựa chọn biện pháp phong tỏa phù hợp.
Đặc biệt, đối với phong tỏa tài khoản hoặc tài sản của người có nghĩa vụ, giá trị tài sản bị phong tỏa phải tương ứng với nghĩa vụ tài sản cần được bảo đảm. Vì vậy, yêu cầu cần xác định càng cụ thể về tài sản, giá trị và căn cứ áp dụng thì khả năng Tòa án xem xét càng rõ ràng.
7. Câu Hỏi Thường Gặp Về Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời
Ai có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời?
Đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự và cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Có thể yêu cầu phong tỏa tài khoản ngân hàng của người đang nợ tiền không?
Có thể nếu đáp ứng điều kiện luật định. Người yêu cầu phải chứng minh người có nghĩa vụ có tài khoản và việc phong tỏa là cần thiết để bảo đảm giải quyết vụ án hoặc thi hành án.
Có phải chờ Tòa án thụ lý mới được yêu cầu không?
Không phải trong mọi trường hợp. Nếu có tình thế khẩn cấp, cần bảo vệ ngay chứng cứ hoặc ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng, người khởi kiện có thể yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện.
Tòa án giải quyết yêu cầu trong bao lâu?
Nếu yêu cầu được nộp trong quá trình giải quyết vụ án, thời hạn xem xét thông thường là 03 ngày làm việc. Nếu yêu cầu được nộp đồng thời với đơn khởi kiện trong tình thế khẩn cấp thì thời hạn xem xét là 48 giờ.
8. Kết Luận
Biện pháp khẩn cấp tạm thời là công cụ quan trọng trong tố tụng dân sự , đặc biệt khi tài sản có nguy cơ bị chuyển nhượng, thế chấp, tẩu tán hoặc thay đổi hiện trạng trước khi vụ án được giải quyết.
Để yêu cầu được xem xét, người yêu cầu cần lựa chọn đúng trong Các loại biện pháp khẩn cấp tạm thời , xác định đúng Thời điểm nào được quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ yêu cầu cùng tài liệu chứng minh sự cần thiết.
Việc yêu cầu không đúng có thể dẫn đến trách nhiệm bồi thường. Vì vậy, cần đánh giá kỹ tài sản, phạm vi nghĩa vụ và chứng cứ trước khi đề nghị Tòa án kê biên, phong tỏa hoặc hạn chế giao dịch.
Luật Sư Tư Vấn Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời
Nhung & Partners hỗ trợ khách hàng đánh giá nguy cơ tẩu tán tài sản, lựa chọn biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp, chuẩn bị hồ sơ yêu cầu , tài liệu chứng minh, thực hiện biện pháp bảo đảm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ án.
Nội dung bài viết mang tính tham khảo chung. Việc lựa chọn và áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phụ thuộc vào quan hệ tranh chấp, loại tài sản, giá trị nghĩa vụ và chứng cứ của từng vụ việc.
Các bài viết liên quan có thể tham khảo tại Tư vấn luật hình sự – Nhung & Partners . Thông tin của đơn vị cũng được cập nhật tại Facebook Nhung & Partners .
Nội dung bài viết được cung cấp nhằm mục đích tham khảo và phổ biến kiến thức pháp luật , không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý đối với từng vụ việc cụ thể. Do mỗi vụ việc có tình tiết, tài liệu và chứng cứ khác nhau, việc áp dụng quy định pháp luật và kết quả giải quyết có thể khác nhau. Khi phát sinh vụ việc thực tế, người đọc nên liên hệ trực tiếp với luật sư hoặc người có chuyên môn để được xem xét hồ sơ và tư vấn phù hợp.
