Trong cuộc sống, có những biến cố bất ngờ khiến gia đình gặp nhiều khó khăn. Một trong những tình huống thường phát sinh là khi một thành viên trong gia đình bị bệnh nặng, bị tai biến, hôn mê hoặc không còn khả năng nhận thức và làm chủ hành vi . Lúc này, tài sản đứng tên người bệnh như sổ tiết kiệm tại ngân hàng hoặc quyền sử dụng đất vẫn còn đó, nhưng người thân không thể tự ý thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản nếu chưa có căn cứ pháp lý về quyền đại diện hoặc giám hộ.
Đặc biệt, trường hợp người nhà bị tâm thần , suy giảm nhận thức hoặc không còn khả năng tự mình xác lập, thực hiện giao dịch có thể đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến việc quản lý và sử dụng tài sản. Vậy trong trường hợp này, gia đình cần làm gì để bán đất, rút tiền tiết kiệm hợp pháp và bảo đảm quyền, lợi ích của người có tài sản?
Hãy cùng đội ngũ Luật sư tại Nhung & Partners tìm hiểu các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 qua bài viết dưới đây.
1. Tại sao gia đình không thể tự ý bán đất, rút tiền thay người bệnh?
Về nguyên tắc, người đứng tên tài sản là chủ thể có quyền xác lập và thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của mình (như bán đất rút tiền tiết kiệm hợp pháp ) đều đòi hỏi người đứng tên tài sản phải có “năng lực hành vi dân sự” . Nghĩa là họ phải hoàn toàn tỉnh táo, minh mẫn, nhận thức được việc mình đang làm và hậu quả của việc đó, đồng thời phải tự tay ký tên hoặc điểm chỉ trước mặt cơ quan có thẩm quyền.
Tình huống pháp lý (Đã được hư cấu để bảo mật thông tin khách hàng):
Ông Nguyễn Văn A là người đứng tên một khoản tiền gửi 02 tỷ đồng tại ngân hàng và một mảnh đất tại quê. Ông A không may bị đột quỵ, phải điều trị dài ngày và không còn khả năng nhận thức, làm chủ hành vi.
Bà B là vợ ông A mang giấy đăng ký kết hôn và các giấy tờ liên quan đến ngân hàng để đề nghị rút tiền nhằm thanh toán chi phí điều trị cho chồng. Tuy nhiên, ngân hàng không thể chỉ căn cứ vào quan hệ vợ chồng để cho phép bà B tự ý rút toàn bộ khoản tiền đứng tên ông A.
Tương tự, đối với quyền sử dụng đất đứng tên ông A, bà B cũng không thể tự mình ký hợp đồng chuyển nhượng nếu chưa có căn cứ xác định quyền đại diện hợp pháp và việc thực hiện giao dịch phù hợp với quy định pháp luật.
Trong trường hợp này, gia đình cần xác định tình trạng năng lực hành vi dân sự của ông A và thực hiện các thủ tục cần thiết để xác lập cơ chế đại diện, giám hộ phù hợp theo quy định pháp luật.
2. Thủ tục yêu cầu Tòa án xác định tình trạng năng lực hành vi dân sự của người bệnh
Khi người nhà bị tâm thần, bị tai biến, suy giảm nhận thức hoặc không còn khả năng làm chủ hành vi , gia đình cần xác định đúng tình trạng pháp lý của người đó trước khi thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản.
Tùy thuộc vào tình trạng thực tế, pháp luật có quy định về các trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự . Người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan có thể yêu cầu Tòa án xem xét, giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 .
Tại khoản 1 Điều 376 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 , người có quyền, lợi ích liên quan, cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Khi thực hiện thủ tục, người yêu cầu cần chuẩn bị các tài liệu, chứng cứ liên quan đến tình trạng sức khỏe và khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của người được yêu cầu, chẳng hạn như hồ sơ bệnh án, giấy tờ điều trị, kết luận chuyên môn của cơ sở y tế và các tài liệu khác có liên quan.
Lưu ý từ Luật sư: Việc một người có biểu hiện bệnh lý về tâm thần hoặc suy giảm khả năng nhận thức không tự động đồng nghĩa với việc người đó mất năng lực hành vi dân sự . Tình trạng này cần được xác định theo căn cứ và trình tự pháp luật. Vì vậy, gia đình cần chuẩn bị các tài liệu y tế, bệnh án và chứng cứ liên quan để làm cơ sở cho việc giải quyết yêu cầu tại Tòa án.
3. Giám định pháp y tâm thần trong thủ tục yêu cầu Tòa án xác định năng lực hành vi dân sự
Tòa án không thể chỉ căn cứ vào lời trình bày của người thân để xác định một người mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Trong trường hợp cần thiết, Tòa án có thể xem xét việc trưng cầu giám định theo quy định pháp luật để có cơ sở đánh giá tình trạng sức khỏe, khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của người được yêu cầu.
Kết luận giám định chuyên môn là một trong những căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét, giải quyết yêu cầu. Việc giám định được thực hiện theo yêu cầu và nội dung mà Tòa án xác định phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Trong trường hợp yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự hoặc xác định người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, Tòa án có thể trưng cầu giám định pháp y tâm thần theo quy định của pháp luật.
Khi có kết luận giám định và các tài liệu, chứng cứ cần thiết, Tòa án sẽ xem xét yêu cầu theo trình tự giải quyết việc dân sự được quy định tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
4. Sau khi Tòa án ra quyết định, ai có quyền quản lý và thực hiện giao dịch về tài sản?
Sau khi xem xét đơn yêu cầu, hồ sơ, tài liệu và các chứng cứ có liên quan, Tòa án sẽ giải quyết theo quy định của pháp luật.
Trường hợp có căn cứ xác định một người mất năng lực hành vi dân sự , việc giám hộ và đại diện cho người đó được thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 .
Đối với trường hợp một người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi , việc xác định người giám hộ và phạm vi quyền, nghĩa vụ của người giám hộ được thực hiện theo quyết định của Tòa án và quy định của pháp luật dân sự.
Do đó, không phải mọi trường hợp người thân đều đương nhiên có quyền thay người bệnh thực hiện các giao dịch về tài sản . Việc xác định người đại diện, người giám hộ và phạm vi đại diện phải căn cứ vào tình trạng pháp lý cụ thể của người có tài sản và quy định của pháp luật.
=> Giải quyết bài toán thực tế: Khi đã có quyết định của Tòa án và căn cứ pháp lý xác lập tư cách đại diện hoặc giám hộ phù hợp, người đại diện hoặc người giám hộ có thể thực hiện các công việc liên quan đến tài sản trong phạm vi quyền hạn được pháp luật cho phép .
Đối với khoản tiền gửi tại ngân hàng, người đại diện hoặc người giám hộ cần xuất trình các giấy tờ chứng minh tư cách pháp lý và thực hiện theo quy định của ngân hàng.
Đối với quyền sử dụng đất, việc bán đất không chỉ phụ thuộc vào tư cách đại diện hoặc giám hộ mà còn phải đáp ứng các điều kiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất và các quy định pháp luật có liên quan.
Cảnh báo pháp lý: Người đại diện hoặc người giám hộ phải quản lý, sử dụng tài sản vì lợi ích của người được đại diện hoặc người được giám hộ và theo đúng phạm vi quyền hạn của mình. Không được lợi dụng tư cách đại diện hoặc giám hộ để chiếm đoạt, tẩu tán hoặc sử dụng tài sản của người bệnh cho mục đích cá nhân.
5. Nếu người bệnh hồi phục, Toà án có thể hủy bỏ quyết định ban đầu không?
Trong trường hợp tình trạng sức khỏe và khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của người đã được Tòa án xác định có sự thay đổi, pháp luật có cơ chế để yêu cầu Tòa án xem xét lại tình trạng pháp lý của người đó.
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 , khi người đã được Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi không còn ở trong tình trạng đó , người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật.
Tương tự quy trình ban đầu, Tòa án sẽ xem xét hồ sơ, tài liệu và các chứng cứ liên quan để xác định tình trạng hiện tại của người đó. Trường hợp có căn cứ cho thấy người đó không còn thuộc tình trạng đã được Tòa án tuyên bố trước đây, Tòa án có thể ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố theo quy định của pháp luật.
Việc hủy bỏ quyết định trước đó sẽ khôi phục tình trạng pháp lý tương ứng của người đó theo quy định pháp luật, qua đó tạo cơ sở để họ tự mình thực hiện các quyền dân sự khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
6. Dịch vụ Luật sư hỗ trợ thủ tục pháp lý tại Nhung & Partners
Khi trong gia đình có người thân mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi . Gia đình vốn đã phải lo lắng cho sức khỏe của người thân, nay lại phải thực hiện nhiều thủ tục liên quan đến Tòa án, ngân hàng, cơ quan công chứng và các cơ quan có thẩm quyền khác. Trong đó có những thuật ngữ pháp lý và yêu cầu về hồ sơ, chứng cứ có thể khiến người thân trong gia đình gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện.
Để hỗ trợ gia đình giải quyết vấn đề này một cách đúng quy định, đội ngũ Luật sư tại Nhung & Partners cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ pháp lý phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Dịch vụ hỗ trợ của chúng tôi bao gồm:
Tư vấn và đánh giá tình trạng pháp lý để xác định trường hợp mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi .
Hỗ trợ soạn thảo đơn yêu cầu và chuẩn bị hồ sơ, tài liệu, chứng cứ liên quan để thực hiện thủ tục tại Tòa án.
Hỗ trợ khách hàng trong quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền và các tổ chức liên quan.
Đại diện theo ủy quyền tham gia làm việc, tố tụng trong phạm vi được khách hàng ủy quyền và pháp luật cho phép.
Tư vấn việc quản lý, sử dụng tài sản và thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của người được đại diện hoặc người được giám hộ.
Tư vấn thủ tục làm việc với ngân hàng liên quan đến rút tiền tiết kiệm hợp pháp và tư vấn điều kiện, trình tự thực hiện giao dịch đối với quyền sử dụng đất, bao gồm trường hợp bán đất theo quy định pháp luật.
Đừng để những rào cản pháp lý làm chậm trễ việc giải quyết các nhu cầu chính đáng của người bệnh. Hãy liên hệ với Nhung & Partners để được tư vấn và hỗ trợ giải quyết vụ việc phù hợp với hồ sơ cụ thể.
GỌI NGAY ĐỂ ĐƯỢC LUẬT SƯ HỖ TRỢ
Đừng để những vướng mắc pháp lý kéo dài làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người thân và gia đình bạn.
Địa chỉ: 363 Nguyễn Trãi, Phường Cầu Ông Lãnh, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
TUYÊN BỐ MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM: Bài viết trên đây mang tính chất thông tin, tham khảo chung được biên soạn theo văn phong đại chúng, dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm đăng tải. Nội dung này không cấu thành ý kiến tư vấn pháp lý đối với bất kỳ vụ việc cụ thể nào và không thay thế cho việc nghiên cứu hồ sơ, chứng cứ và tình trạng pháp lý của từng trường hợp. Việc áp dụng pháp luật còn phụ thuộc vào tình tiết cụ thể của từng vụ việc. Quý khách hàng nên liên hệ với tổ chức hành nghề luật sư hoặc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được tư vấn phù hợp.
